Menopauza u Podopiecznej Trenera Personalnego

Dwie młode kobiety z kwiatkiem w dłoni

W życiu każdej kobiety przychodzi moment kiedy zmieniające się środowisko hormonalne wycisza powoli funkcję rozrodczą. Jest to bardzo wyjątkowy czas, któremu może towarzyszyć wiele dolegliwości zarówno fizycznych jak i na podłożu emocjonalnym. Praca z kobietą w okresie menopauzy wymaga od trenera dużej wiedzy zarówno na temat stanu w jakim się ona obecnie znajduję oraz  leków, które zażywa.

Najczęstsze objawy menopauzy
  • Objawy naczynioruchowe

Aż dwie trzecie kobiet odczuwa uderzenia gorąca i poty w okresie menopauzy. Są to objawy występujące najczęściej. Mogą sprawiać  trudności ze snem, jeśli wystąpią w nocy. Niektóre kobiety mają uderzenia gorąca, które ledwo zauważają, podczas gdy inne mogą mieć tak silne i częste uderzenia gorąca, że ​​naprawdę wpływają na ich codzienne życie. Uderzenia gorąca trwają średnio około 3 minuty. Ich częstotliwość, nasilenie i czas trwania mogą być różne z dnia na dzień.[1]

Uderzenia gorąca występują u aż 55% kobiet, nawet przed wystąpieniem zaburzeń miesiączkowania, które definiują przejście do okresu  menopauzalnego a ich częstość i nasilenie zwiększają się, gdy kobiety przechodzą okres menopauzy, osiągając szczyt w późnym okresie przejściowym i zmniejszając  się w ciągu następnych kilku lat.[2,3,4]

Dokładna przyczyna nie została wyjaśniona. Najbardziej dostępna teoria mówi, że istnieje reset i zwężenie układu termoregulacyjnego w związku z fluktuacją lub utratą produkcji estrogenu. W przeszłości przypuszczano, że uderzenia gorąca są związane wyłącznie z spadkiem estrogenu. Nie ma jednak wyraźnej  zmiany stężenia estradiolu w surowicy podczas uderzenia gorąca.  Uważa się, że obniżony poziom estrogenu może obniżać poziom serotoniny i w ten sposób zwiększać ekspresję receptora 5-hydroksytryptaminy (serotoniny) (5-HT2A) w podwzgórzu. Następnie uwalniana jest dodatkowa serotonina, co może powodować aktywację samego receptora 5-HT2A. Ta aktywacja zmienia regulację temperatury i powoduje uderzenia gorąca.[5]

  • Dolegliwości ze strony układu moczowo-płciowego

Tkanki moczowo-płciowe są niezwykle wrażliwe na  wahania estrogenu występujące w okresie przed menopauzą i w trakcie. Utrzymujący się niski poziom  hormonu powoduje nieprzyjemne objawy. Oprócz atrofii pochwy może również wystąpić zwężenie i skrócenie pochwy oraz wypadnięcie macicy, co prowadzi do wysokiego stopnia dyspareunii( ból w czasie stosunku). Ponadto układ moczowy zawiera receptory estrogenowe w cewce moczowej i pęcherzu moczowym, a wraz z ewidentną utratą estrogenu pacjentki mogą doświadczyć nietrzymania moczu[6,7]- Twoja klientka może przyjść na trening, ponieważ przeczytała, że aktywność fizyczna i wzmacnianie mięśni dna miednicy może pomóc jej w tym konkretnym przypadku. Niekoniecznie zwierzając się z tego, że aktualnie jest w okresie menopauzy.

  • Zaburzenia snu i bezsenność

Najczęstszą przyczyną problemów ze snem w tym okresie są nocne uderzenia gorącą, które budzą kobiety w nocy. Kobiety, które zgłaszają nocne przebudzenie w związku z nocnymi potami, są kandydatkami do terapii hormonalnej. Jednak historia kliniczna nie zawsze jest tak prosta. Kobiety z zaburzeniami nastroju, szczególnie lęk i depresja, mogą mieć problemy z zasypianiem i / lub wczesnym przebudzeniem.

  • Zaburzenia nastroju

Chociaż depresja występuje częściej u młodych osób dorosłych, o szczytowym początku w czwartej dekadzie życia, istnieją dowody na to, że perimenopauza stanowi kolejny okres wrażliwości dla kobiet. Kilka dużych prospektywnych badań kohortowych wykazało zwiększone ryzyko pogorszenia nastroju podczas przejścia menopauzy i około 3-krotne ryzyko rozwoju epizodu dużej depresji w okresie okołomenopauzalnym w porównaniu z premenopauzą[8,9,10].

  • Przyrost masy ciała – głównymi przyczynami jest zmniejszenie lub nie podejmowanie aktywności fizycznej ze względu na dolegliwości oraz zaburzenia metabolizmu warunkowane pracą hormonalną.
  • Osteoporoza – charakteryzuje się zmniejszoną wytrzymałością kości, która predysponuje do zwiększonego ryzyka złamania .Wytrzymałość kości = gęstość mineralna kości + jakość kości.

Przebudowa kości to proces, w którym stara kość jest zastępowana nową kością. Normalny proces przebudowy kości składa się z pięciu faz: aktywacji fazy spoczynkowej, resorpcji, odwrócenia i formowania.

➢ W fazie aktywacji przebudowy osteoklasty są rekrutowane na powierzchnię kości.

➢ W fazie resorpcji osteoklasty wytwarzają kwasowe mikrośrodowisko między komórką a powierzchnią kości, rozpuszczając lub wchłaniając mineralną zawartość kości.

➢ W fazie odwracania osteoklasty przechodzą apoptozę, a osteoblasty są rekrutowane na powierzchnię kości.

➢ W fazie formacji osteoblasty następnie odkładają kolagen; to jest zmineralizowane, aby utworzyć nową kość.

W okresie menopauzy niedobór estrogenu upośledza normalny cykl, zwiększając aktywność resorpcji osteoklastycznej bez odpowiedniego zwiększenia aktywności osteoblastycznej, a zatem ilość resorbowanej kości jest większa niż ilość deponowana prowadząc do utraty kości netto.  Podczas pierwszej fazy menopauzalnej kobiety mają wyraźny ujemny bilans wapnia [11]

Co stosują kobiety w trakcie menopauzy? Przedstawię poniżej preparaty stosowane w celu złagodzenia objawów wg. podziału na skład:
  • Produkty sojowe i wyciągi z soi- działanie terapeutyczne oparte jest na powinowactwie izoflawonów do receptorów estrogenowych. Do izoflawonów zalicza się:
  • enisteinę,
  • daidzeinę,
  • glicyteinę, biochaninę A
  • formononetynę

Aby poznać dokładnie przyjmowaną grupę musimy poprosić naszą podopieczną o nazwę preparatu.

Najczęstsze działania niepożądane to wzdęcia, niestrawność i luźne stolce. Istotne jest również, że w USA i Kanadzie białko sojowe znajduje się na liście głównych alergenów.  Warto wiedzieć zwłaszcza jeśli u naszej podopiecznej występują objawy niepożądane, że na chwilę obecną badania nie wykazały większej skuteczności izoflawonów od placebo.

  • Pluskwica groniasta  Aktywne składniki pluskwicy groniastej nie zostały dokładnie poznane, a mechanizm jej działania pozostaje niejasny. Niemniej jest to najczęściej kupowany preparat ziołowy do zwalczania dolegliwości menopauzalnych.

Ze względu na zaobserwowaną hepatotoksyczność najczęstsze działania niepożądane to  ból brzucha, ciemne zabarwienie moczu lub żółtaczka.

  • Krynia- Produkt handlowy Crila jest sprzedawany jako lek łagodzący objawy menopauzy, jednak w dostępnej literaturze medycznej nie ma żadnych badań dotyczących skuteczności tego preparatu
  • Pochrzyn zawiera diosgeninę – prekursor steroidowy stosowany w produkcji steroidów syntetycznych. Z powodu potencjalnego szkodliwego działania ukrytych domieszek hormonów i braku danych dowodzących skuteczności nie zaleca się stosowania kremów z wyciągiem pochrzynu w celu łagodzenia objawy menopauzy.
  • Dzięgiel chiński W tradycyjnej medycynie chińskiej był używany jako składnik stabilizujący równowagę hormonalną kobiet oraz panaceum na dolegliwości ginekologiczne. Skuteczność dzięgla chińskiego nie została potwierdzona. Ponadto istnieje wiele obaw dotyczących bezpieczeństwa jego stosowania, w tym odnośnie do fotosensytyzacji, anty koagulacji i możliwego działania rakotwórczego.
  • Wiesiołek- Olej z wiesiołka (evening primrose oil– EPO) zaleca się w leczeniu wielu chorób zapalnych i autoimmunologicznych, w tym alergii, egzemy, zapaleń stawów, neuropatii cukrzycowej i mastalgii/ mastodynii, oraz zapalenia lub zespołu jelita drażliwego. W badaniach Wiesiołek okazał się nieskuteczny – w wyniku jego zastosowania odnotowano zmniejszenie częstości uderzeń gorąca o 1,0 dziennie w porównaniu ze zmniejszeniem o 2,6 dziennie w przypadku placebo[11]
  • Siemię lniane- jest bogatym źródłem lignanów – steroli polifenolowych, z których w wyniku przetworzenia przez mikroflorę bakteryjną jelit powstają enterodiol i enterolakton – słabe sterole estrogenowe. Badania wykazały zmniejszenie odczucia uderzeń gorąca. Jednak badanie nie zawierało grupy kontrolnej zażywającej placebo.
  • Żeń-szeń u kobiet stosujących żeń-szeń zaobserwowano nieco złagodzenie objawów menopauzalnych, jednak różnica ta nie była istotna statystycznie ,a poprawa dotyczyła tylko objawów depresyjnych, ogólnego samopoczucia i sprawności fizycznej, a nie uderzeń gorąca. Żeń-szeń nie wywiera wpływu na stężenie FSH, estradiolu, grubość endometrium ani wskaźnik dojrzałości i pH pochwy. Kim i wsp. porównali częstość uderzeń gorąca w przypadku stosowania czerwonego żeń-szenia koreańskiego i placebo, nie stwierdzając znamiennych różnic między grupami[12]
  • Chmiel Roślina wytwarza flawonoidy – 8-prenylonaringeniny, których aktywność estrogenową uważa się za większą niż aktywność pochodzących z soi izoflawonów.

Dotychczas przeprowadzono niewiele badań dotyczących chmielu, a uzyskane wyniki są sprzeczne.

Pozostałe preparaty nie potwierdzone rzeczowymi badaniami klinicznymi:

  • Pieprzyca peruwiańska
  • Kwasy tłuszczowe omega-3
  • Kora sosny
  • Ekstrakt z pyłków kwiatowych
  • Opornik
  • Rabarbar ogrodowy

Jeśli w waszych głowach rodzi się teraz pytanie jak to jest możliwe, że kobieta, która cierpi na dolegliwości związane z menopauzą ma dostęp do tylu specyfików, które działają słabo lub w ogóle? Otóż suplementy diety muszą spełnić tylko określone warunki, aby mogły być dopuszczone do rejestracji[13]. Nie wymagane są badania kliniczne potwierdzające skuteczność.

LEKI

Sól paroksetyny jest jedynym lekiem niehormonalnym zarejestrowanym przez  FDA do łagodzenia umiarkowanych i ciężkich menopauzalnych VMS( objawy naczynioruchowe-uderzenia gorąca), umożliwiającym uzyskanie wyraźnego zmniejszenia częstości występowania i nasilenia epizodów uderzeń gorąca oraz poprawę jakości snu, bez negatywnego wpływu na libido czy zwiększenia masy ciała.

Wybiórcze inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny oraz inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny

  • sól paroksetyny – 7,5 mg (preparat niedostępny w Polsce – przyp. red.),
  • paroksetyna – 10–25 mg,
  • citalopram – 10–20 mg,
  • escitalopram – 10–20 mg,
  • deswen lafaksyna – 100–150 mg oraz wenlafaksyna – 37,5–150 mg . Najpoważniejsze działania niepożądane obejmują myśli samobójcze, występujące rzadko w ciągu kilku pierwszych miesięcy stosowania. Mogą również powodować znaczące nudności i zawroty głowy, ustępujące po 1–2 tygodniach leczenia.

Gabapentynoidy

  • Gabapentyna- lek przeciwpadaczkowy stosowanym w neuropatii cukrzycowej i neuralgii po przebyciu półpaśca. Zmniejsza częstości i nasilenie uderzeń gorąca. Działania niepożądane obejmują zawroty głowy, drżenie i senność występujące w pierwszym tygodniu stosowania
  • Pregabalina- skutecznie łagodzi uderzenia gorąca. Działania niepożądane obejmują rzadko występujące myśli i zachowania samobójcze. Do pozostałych należą senność, zawroty głowy, zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej. Pregabalina może upośledzać pamięć i koncentrację.

Hormonalna terapia zastępcza- odsyłam do artykułu leki antykoncepcji

Preparaty zapobiegające długoterminowym skutkom ubocznym menopauzy- osteoporoza. Celowo przytoczyłam tylko jeden lek, który ma związek z objawami menopauzy. Leki stosowane w osteoporozie to temat na odrębny artykuł.

Raloksyfen– wybiórczy modulator receptora estrogenowego. Stosowany w celu i leczenia i zapobiegania osteoporozy u kobiet. Paradoksalnie najczęstszym objawem ubocznym jest rozszerzenie naczyń czyli uwaga- nasilenie objawów uderzenia gorąca. Dlatego trenerze zwróć uwagę czy Twoja podopieczna zażywa „lek na osteoporozę”

Drugim co do częstości występowania objawem ubocznym są objawy grypopodobne, skurcze kończyn dolnych i obrzęki obwodowe. Czy aby na pewno złe samopoczucie spowodowane jest waszym poprzednim treningiem?

Jak pomóc naszej podopiecznej?

  1. Technika chłodzenia– nasza podopieczna jak nikt inny będzie potrzebować odpowiedniej odzieży do ćwiczeń. Uderzenia gorąca potrafią sprawić, że w momencie ubranie staje się mokre. Czy dobrym rozwiązaniem byłoby posiadanie drugiego kompletu na zmianę?

Miejsce- szukaj do treningu możliwie jak najbardziej schłodzonego miejsca.

  1. Aktywność fizyczna– na chwilę obecną nie istnieją dowody naukowe na zmniejszenie uderzeń gorąca u kobiet podejmujących aktywność fizyczną. Powstały natomiast badania potwierdzające wpływ wysiłku fizycznego na wyzwalanie objawy naczynioruchowe[14]

Aktywnośc fizyczna wnosi jednak wiele korzyści dla kobiet w okresie menopauzy. Pozwala kontrolować masę ciałą, poprawia ogólne samopoczucie oraz pomaga utrzymać sprawność organizmu.

  1. Techniki oddychania
  2. Techniki relaksacyjne

 

Autor: Anna Jakubiec

Źródło:

  1. Grant MD, Marbella A, Wang AT, Pines E, Hoag J, Bonnell C et al. Menopausal Symptoms: Comparative Effectiveness of Therapies. Rockville: Agency for Healthcare Research and Quality; 2015 . [ PubMed ]
  2. Reed SD, Lampe JW, Qu C, et al. Premenopausal vasomotor symptoms in an ethnically diverse population. Menopause. 2014; 21 :153–158
  3. Gold EB, Colvin A, Avis N, et al. Longitudinal analysis of the association between vasomotor symptoms and race/ethnicity across the menopausal transition: Study of Women’s Health Across the Nation. Am J Public Health. 2006; 96 :1226–1235.
  4. Col NF, Guthrie JR, Politi M, et al. Duration of vasomotor symptoms in middle-aged women: a longitudinal study. Menopause. 2009; 16 :453–457.
  5. Freeman EW, Sammel MD, Lin H, et al. Symptoms associated with menopausal transition and reproductive hormones in midlife women. Obstet Gynecol. 2007; 110 :230–240.
  6. Santoro N, Komi J. Prevalence and impact of vaginal symptoms among postmenopausal women. J Sex Med. 2009; 6 :2133–2142
  7. Pastore LM, Carter RA, Hulka BS, et al. Self-reported urogenital symptoms in postmenopausal women: Women’s Health Initiative. Maturitas. 2004; 49 :292–303.
  8. Cohen L, Soares C, Vitonis A, et al. Risk for new onset of depression during the menopausal transition: the Harvard study of moods and cycles. Arch Gen Psychiatry. 2006; 63 :386–390.
  9. Bromberger JT, Matthews KA, Schott LL, et al. Depressive symptoms during the menopausal transition: the Study of Women’s Health Across the Nation (SWAN) J Affect Disord. 2007; 103 :267–272.
  10. Freeman EW, Sammel MD, Lin H, et al. Associations of hormones and menopausal status with depressed mood in women with no history of depression. Arch Gen Psychiatry. 2006; 63 :375–382.
  11. Chenoy R., Hussain S., Tayob Y., et al.: Effect of oral gamolenic acid from evening primrose oil on menopausal flushing. BMJ, 1994; 308: 501–503
  12. Kim H.S., Yoon Y.J., Lee J.M., et al.: A clinical study on the effect of red ginseng for postmenopausal hot flushes. J. Orient. Obstet. Gynecol., 2009; 22: 132–139
  13. https://gis.gov.pl/zywnosc/suplementy-diety-zywnosc-wzbogacana-i-specjalnego-przeznaczenia/wymagania-szczegolowe/71-suplementow-diety
  14. Freedman R.R., Krell W.: Reduced thermoregulatory null zone in postmenopausal women with hot flashes. Am. J. Obstet. Gynecol., 1999; 181: 66–70