Beta-blokery u Podopiecznych. Czy wiesz co to za grupa leków i w jakich sytuacjach się je stosuje?

Rozsypana posypka w kształcie serduszek

UWAGA: Niniejszy artykuł ma na celu zwiększenie świadomości Trenerów Personalnych nt odpowiedzialności jaka na nich spoczywa przy prowadzeniu osoby, nawet z lekkimi dysfunkcjami. Przypominam, że absolutnie po konsultacji taka osoba, o ile nie była przed, powinna udać się do zaufanego fizjoterapeuty oraz lekarza, a Trener powinien być z nimi w stałym kontakcie i wspólnie uzgodnić strategię treningową!!! Zalecenia w tym artykule są bardzo ogólne. Pamiętaj by ZAWSZE skonsultować się z osobami które wymieniłam wyżej. Wskazówki opisane w niniejszym artykule mają być dla Ciebie wskazówką, ale pamiętaj, że każda osoba to odrębna historia i być może odrębna strategia.

Do najczęściej opisywanych i najlepiej udokumentowanych korzyści aktywności fizycznej należy dobroczynny wpływ na poprawę funkcjonowania układu krążenia i układu oddechowego. Gorsza wydolność układu krążenia oraz układu oddechowego, spowodowana niskim stopniem lub brakiem aktywności, może zostać poprawiona po kilku tygodniach lub miesiącach treningu fizycznego. Dowody naukowe wskazują, że wysiłek fizyczny zmniejsza również ryzyko przedwczesnej śmierci (śmierci wcześniejszej niż oczekiwany czas przeżycia dla określonej populacji). Szacuje się, że ludzie, którzy pozostają aktywni przez około 7 godzin tygodniowo, cechują się o 40% mniejszym ryzykiem przedwczesnej śmierci niż osoby aktywne przez mniej niż 30 minut tygodniowo.(1)

Istnieje populacja osób, która planując zwiększenie aktywności fizycznej powinna szczególną uwagę przywiązać do jej rodzaju. Jednymi z  osób, które powinny zachować szczególną czujność są podopieczni, którzy na co dzień zażywają beta-blokery.

Czym tak naprawdę są beta-blokery?

Na początek kilka słów o tym czym są beta-blokery i w jakich sytuacjach  lekarz może je zlecić pacjentowi. Beta-blokery- inaczej beta-adrenolityki, są to leki stosowane najczęściej w nadciśnieniu tętniczym, u chorych z dławicą piersiową, chorych po zawale serca oraz chorych z dysfunkcją lewej komory i objawową niewydolnością serca. Musisz na etapie konsultacji tak poprowadzić rozmowę, aby ostatecznie potwierdzić lub wykluczyć stosowanie wyżej wymienionej grupy leków  Twojego podopiecznego.

Jak dowiedzieć się czy Twój klient zażywa daną grupę leków?

Pytania pomocnicze:

1.Czy choruje Pan/Pani na serce? Odp. NIE. Ok koniec wywiadu..

Ale zaraz co znaczy chorować na serce? Doprecyzuj- zapytaj:

1a. Czy choruje na nadciśnienie? Odp. TAK. (Dla wielu ludzi nadciśnienie to problem z wysokim ciśnieniem, a nie choroba serca)

1b. Czy choruje Pan/Pani na chorobę niedokrwienną serca/dławicę piersiową/ kardiomiopatię przerostową zwężającą? W tej właśnie chwili powinieneś zobaczyć to charakterystyczne spojrzenie swojego podopiecznego.

A można przecież inaczej:

2. Czy podczas marszu/wchodzenia po schodach lub podobnego wysiłku odczuwa Pan/Pani uczucie ucisku w klatce piersiowej, czy pojawia się uczucie „zatykania”, czy brakuje wtedy tchu, czy pojawiają się zawroty głowy, czy zdarzyło się kiedyś Panu/Pani zemdleć?  Odp. TAK, „ale niech się Pan nie przejmuje, bo ja byłem z tym u lekarza i mam na to leki”

3. Czy choruje Pan/Pani na zaburzenia rytmu serca? Tutaj precyzujemy wprost. Czy podopieczny odczuwa kołatanie serca, „potykanie się serca”, czy ma czasem uczucie pustki w klatce piersiowej, lub wrażenie, że serce czasem przestaje bić na chwilę? Takie nakreślenie objawów powinno dać Ci również  odpowiedź dotyczącą  stosowanego leczenia.

Nie tylko choroby serca.

4.Czy odczuwa Pan/Pani bóle głowy? Pytamy o rodzaj bólu głowy(tętniący), umiejscowienie( połowa głowy, okolica skroniowa, czoło)stopień nasilenie, długość trwania bólu oraz obecność objawów dodatkowych: mroczków przed oczami, nudności, światłowstręt. Wszystkie pytania pomocnicze mają na celu potwierdzić czy Twój podopieczny miewa migreny. Odp. Tak wcześniej miewałam, ale od dłuższego czasu mam spokój. Dlaczego? No właśnie może dlatego, że nasz podopieczny trafił na dobrego specjalistę leczenia bólu migrenowego i zalecił swojemu pacjentowi stosowanie beta-blokerów, jako leczenie zapobiegawcze- profilaktyczne!!!(3)

5. Nadczynność tarczycy-  stan łagodnego tkankowego nadmiaru hormonów tarczycy (HT) przebiegający zwykle bezobjawowo, w którym stężenie TSH w surowicy jest zmniejszone, a stężenia FT4 i FT3 nie przekraczają górnej granicy normy- zdziwiony? A jednak w chorobie tej lekiem uzupełniającym jest propranolol w celu łagodzenia objawów choroby.

Ale ty jesteś szczęściarzem, bo na pytanie odnośnie chorób tarczycy uzyskałeś odpowiedź negatywną. Już w głowie obmyślasz plan działania- zaczekaj! Twoim podopiecznym jest kobieta? Mam dla Ciebie jeszcze małą pułapkę. Otóż istnieje schorzenie, w którym w organizmie kobiety może wystąpić nadmiar HT wywołujący objawy kliniczne a hormony  wytwarzane są poza tarczycą (wole jajnikowe)- Tyreotoksykoza. Leczona czym? beta- adrenolitykami.

Mamy przeprowadzony wywiad. Nasz podopieczny to okaz zdrowia. Serce zdrowe, nie ma migren, tarczyca idealna. Rozpoczynasz trening próbny. Obserwujesz technikę swojego klienta i nagle zauważasz coś, na co nie zwróciłeś wcześniej uwagi. Twojemu klientowi drżą ręce. Co prawda w trakcie rozmowy kilka razy zadrżała mu ręka kiedy próbował się napić, ale pomyślałeś ,że może się stresuje. Dodatkowo zauważasz delikatne nerwowe ruchy głowy- pewnie taki „tik nerwowy”. Jeśli to zbagatelizujesz to właśnie zacząłeś trening z osobą, która cierpi na drżenie samoistne, które leczy się uwaga- stosując beta-blokery.

Podsumowując chcę przedstawić jeszcze dwa schorzenia, w których stosuje się beta adrenolityki. Są one jednak na tyle zaawansowane, że nie jesteśmy w stanie ich przeoczyć w podstawowym wywiadzie. Należą do nich: Guz chromochłonny nadnerczy. Profilaktyka krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego u pacjentów z nadciśnieniem wrotnym i żylakami przełyku.

Pytaj podopiecznego o nazwy leków: Pindolol, Propranolol, Sotalol, Acebutolol, Atenolol, Betaksolol, Bisoprolol, Celiprolol, Metoprolol, Nebiwolol, Karwedilol.

Dlaczego ta informacja jest dla nas tak istotna?

Działanie beta-blokerow polega na hamowaniu układu współczulnego. Konsekwencją, czego jest oddziaływanie na układ sercowo-naczyniowy.  Dochodzi do zmniejszenia liczby uderzeń serca na minutę oraz zapotrzebowania serca na tlen. W związku z wydłużeniem fazy skurczu poprawia się ukrwienie mięśnia sercowego. Beta-blokery zwiększają opór obwodowy i powodują skurcz naczyń. Działają również w oskrzelach powodując skurcz mięśni gładkich oraz w nerkach poprzez hamowanie reniny zmniejsza ciśnienie krwi.

Oprócz wielu pozytywnych efektów działania beta-blokerów jak każdy lek powodują też działania niepożądane. I to właśnie w tym zakresie, muszą przede wszystkim zwiększyć swoja czujność trenerzy, których podopieczni planują podjąć aktywność fizyczną stosujący leki beat-adrenolityczne..

Po pierwsze musisz mieć na uwadze, że leki te spowalniają pracę serca Twojego podopiecznego. Warto przed przystąpieniem do treningów z taką osobą skorzystać z porady lekarza. Dowiedz się, czy osoba, która z Tobą chce współpracować wykonała próbę wysiłkową odpowiednią dla osób stosujących beta-blokery. Będzie to dla Ciebie informacja  z jakim stopniem ograniczenia musisz sobie poradzić. Wyjaśnij Swojemu klientowi, że pulsometr powinien stać się nieodłącznym wsparciem każdego rodzaju aktywności fizycznej. Dzięki temu będziesz mógł prowadzić trening nie tylko skutecznie, ale przede wszystkim bezpiecznie. Wraz ze zwiększającą się adaptacją organizmu do wysiłku obserwacja tętna jest bardzo ważnym wskaźnikiem dla Twojego podopiecznego. Może on przedstawić te informacje swojemu lekarzowi prowadzącemu co zapewni lepszą kontrolę dawki leku(2).

Trenerze, będąc już przy temacie pomiaru tętna zwróć uwagę na kwestię tętna maksymalnego. Nie możesz już pracować na ogólnym wzorze do jego wyliczenia. Musisz pamiętać, że  w przypadku wymienionej grupy leków tętno maksymalne jest trudne do określenia. Osoby, które trenowały przed rozpoczęciem leczenia nie osiągną tętna maksymalnego sprzed terapii, co nie oznacza, że trening jest nieefektywny.

Bardzo dobra metodą jest dążenie do aktywności fizycznej, która wydaje się nieco trudna- tzn. wymaga wysiłku, ale można ją kontynuować.

Zmniejszenie siły skurczu mięśnia sercowego może powodować gorszą tolerancję wysiłku fizycznego. Wynika to ze zmniejszenia objętości minutowej serca-, czyli ilości krwi, jaką serce wypompowuje w trakcie jednej minuty. Na co musisz zwrócić uwagę. Planując trening z Twoim podopiecznym pamiętaj, że leki, które stosuje mogą powodować zawroty głowy a nawet zasłabnięcie, czyli krótkotrwała utrata przytomności. Ma to szczególne znaczenie, jeśli zaplanowany trening byłby intensywny i obejmował szybkie zmiany pozycji.

Hipotensja-, czyli nagły spadek ciśnienia krwi to kolejne działanie niepożądane wymienionej grupy lekowej. Powinieneś poinformować swojego podopiecznego o konieczności zgłaszania Ci  w trakcie trwania treningu jak się czuje. Twoja obserwacja może nie wystarczyć. Klient może nie chcieć pokazać ,że gorzej się czuje. Może nie powiązać tego faktu z lekiem sugerując się, że może to być tylko chwilowe zmęczenie. Zachęcaj do stosowania przerw. Wytłumacz mu, że nie wpłyną one na jakość treningu a zapewnia bezpieczeństwo. Kontynuowanie treningu pomimo pogorszenia samopoczucia może mieć zgubny wpływ nie tylko na wykonywany trening w danym dniu, ale może wyłączyć podopiecznego z aktywności fizycznej nawet na kilka tygodni. Niedopuszczalna jest tutaj nadmierna motywacja w celu dokończenia serii ćwiczenia.

Zaburzenia snu, nadmierna senność w ciągu dnia, zawroty głowy oraz zmniejszone ukrwienie kończyn to kolejne objawy, które bezpośrednio wpływają, na jakość treningu naszego podopiecznego. Zapytaj jak czuje się w danym dniu. Jak czuł się po ostatnim treningu. Dobierz rodzaj ćwiczeń do aktualnego stanu jaki zgłasza Ci klient.

Zalecenia treningowe:

Czego nie wolno robić z podopiecznym, który rozpoczyna aktywność fizyczną stosując leki beta-adrenolityczne:

  • ćwiczenia z dużym obciążeniem- niezależnie czy ćwiczymy z wolnym ciężarem, czy korzystamy z maszyn.
  • unikamy ćwiczeń interwałowych,
  • burpees, wyskoki na skrzynię itp.
  • tabata
  • ćwiczenia izometryczne
  • ćwiczenia plyometryczne
  • zajęcia ze sztangami, kettlami
  • zajęcia grupowe fitness

Co Twój podopieczny powinien robić:

  • spokojna rozgrzewka na bieżni,orbitreku, ergometrze pod kontrolą tętna
  • ćwiczenia z ciężarem własnego ciała
  • ćwiczenia oporowe przy użyciu expanderów
  • ćwiczenia stabilizacyjne
  • mobilizacja
  • ćwiczenia oddechowe
  • tempo wykonywanych ćwiczeń spokojne,

Autor: Ania Jakubiec

Literatura:

  1. W jaki sposób aktywność fizyczna wpływa na czynniki ryzyka chorób serca i długość życia? Opracowali: lek. Kamil Jonas, dr hab. n. med. Grzegorz Kopeć Klinika Chorób Serca i Naczyń UJ CM w Krakowskim Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II
  2. Adverse effects of beta-blocker therapy for patients with heart failure: a quantitative overview of randomized trias, D.T. Ko, P.R. Herbert, C.S. Coffey, J.P. Curtis, J.M. Foody, A. Sedrakyan, H.M. Krumholz Archives of Internal Medicine, 2004; 164: 1389-1394
  1. Headache management: pharmacological approaches; Alex J. Sinclair, Aaron Sturrock, Brendan Davies, Manjit Matharu Practical Neurology 2015 July 3. doi:10.1136/practneurol-2015-001167

—————————————————————————————

Trenerze
Wiem, że masz dość spamu na swojej skrzynce. Wiem też, że mogę dać Ci więcej niż myślisz. Gratuluję Ci, że wybrałeś zawód Trenera. Jeszcze bardziej gratuluję, że chcesz być najlepszy na rynku. Zapisz się na mój newsletter, a obiecuje Ci, że przy Twoim 100% zaangażowaniu nic Cię nie powstrzyma i uciekniesz konkurencji. To Ty będziesz wyznaczał trendy.
Do usłyszenia.
Kasia F.